.Hoe word ik weer medicijnman?

Dat is de vraag waar iedere arts en verpleegkundige zich terecht zou kunnen stellen, als hij te maken krijgt met uitbehandelde patiënten. Misschien ook als hij geconfronteerd wordt met psychosomatische aandoeningen.

Van oudsher was er bij iedere menselijke gemeenschap( stam) een persoon waar zieke mensen heen konden als ze niet meer wisten wat te doen. Een voorbeeld daarvan uit indianenverhalen was de medicijnman.

Voor de stamleden was dit een ietwat griezelige figuur, die wat apart leefde. Hij maakte geen deel uit van het stambestuur en kon zich alleen waarmaken als hij effectief was in zijn werk.
Ongetwijfeld bezaten hij en vele van zijn soortgenoten min of meer medische kennis, wisten van het verloop van ziekten, kenden misschien ook geneeskrachtige kruiden. Ze wisten ook, dat de uitwendige omstandigheden een gegeven waren, dat iedere mens op zijn eigen manier in elkaar zat en dat aan die genetische make-up niets veranderd kon worden. Ze wisten waarschijnlijk ook, dat er handelingen waren, waarmee ze mensen ertoe konden krijgen hun eigen bestuur tot heling te brengen en dat het hele ziekteproces soms samenhing met de verhoudingen binnen de sociale geroep waartoe de zieke behoorde. In hun vaktaal: als er een vloek op iemand rust kost het een extra bezwering om die vloek op te heffen. Een variatie van de familietherapie van Virginia Satir.

De moderne arts en verpleegkundige houd zich met dergelijke zaken niet bezig. Zij hebben te maken met een zieke mens , zoeken naar een diagnose en daarmee naar het protocol dat voorschrijft hoe die ziekte behandeld dient te worden. Natuurlijk lukt dat niet altijd, maar zolang het percentage van de mislukkingen niet uitstijgt boven het gemiddelde en zolang strikt volgens het protocol is gehandeld valt niemand een verwijt te maken.

De hele idee van psychosomatische aandoeningen heeft in dat geheel niet veranderd. Een systematische aanpak met psychotherapie en statistiek van resultaten van dat psycho- deel van het ziekteproces is in geen enkel westers land van de grond gekomen. Wel zijn er bijvoorbeeld RIAGG"s in ons land maar die houden zich niet bezig met de behandeling van psychosomatische aandoeningen.

Mensen raken in een zeker percentage van de gevallen uitbehandeld. Bij kwaadaardige gezwellen dat 70 %, bij reuma en MS diabetes mellitus is geen genezing mogelijk en is alle geneeskundig handelen palliatief. Patiënten zie daarmee niet tevreden zijn kunnen psychosociale begeleiding krijgen. Wie dan nog niet tevreden is gaat naar homeopathische artsen, naar alternatieve genezers. Al dan niet medisch geschoold maar buiten het medisch circuit, moderne vormen van medicijnman-zijn, gedoogd door de gemeenschap.

Kan het vak van medicijnman moderne stijl geleerd worden, ook door beoefenaren van de geneeskunde?

Een antwoord is ja, door de psychosomatische gedachte als volgt te herformuleren:
Bij iedere ziekte hebben in het lichaam een aantal afwijkende chemische reacties plaats, karakteristiek voor de betreffende aandoening en vrijwel altijd aantoonbaar in het laboratorium. In een aantal gevallen worden invloeden van buiten (warmte koude, ziektekiemen) verantwoordelijk gesteld daarvoor . Al gauw wordt gekeken naar genetische oorzaken. Als die gevonden zijn, wordt in de medische kring al gauw gezegd: dat is de oorzaak. Niet gezegd maar wel bedoeld wordt : dat is de enige oorzaak. Maar dat valt niet aan te tonen en er zijn aanwijzingen dat het niet klopt ook.

Voor andere personen die niet ziek worden zijn vrijwel steeds de invloeden van buiten identiek met die van de zieken/ Bij een griepgolf krijgt niet iedereen griep.
En dan: er zijn ook nog auto-immuunziekten. Door vooralsnog onbekende oorzaak valt het immuunsysteem van een mens die mens zelf aan en beschadigt hem met soms invaliderend gevolg.

De mens is een mens met in het leven verwachtingen. Bij iedere verwachting hoort al een voorbereiden van het lichaam voor de toestand die ontstaat als de verwachting uitkomt: Als men een stortbui verwacht trekt men bij vertrek van huis een regenjas aan waarbinnen gezweet wordt. De Lappen trainen zich om, bij verwachting van rotweer, een gat in de sneeuw te maken, daarin te kruipen en hun hele stofwisseling op een laag pitje te zetten, tot het slechte weer voorbij is, dagen later, een soort winterslaap. Wie geen Lap is kent dit leerproces niet.
Daarnaast is er nog iets menselijks: voorkeuren en het tegengestelde. Strikt persoonlijk. Deze worden met de verwachtingen en andere dergelijke factoren wel samengevat onder het woord psyche.

In gezondheid en ziekte bestuurt de mens zichzelf, gegeven zijn genetische mogelijkheden en invloeden van buiten. Indien een mens ziek wordt en er is geen invloed van buiten of bestaande genetische invloed, dient de oorzaak van het ziek-zijn in de psyche gezocht te worden. Er is dan reden voor die mens zijn bestuur te wijzigen. Maar hij doet dit kennelijk niet spontaan. En had daar reeds lang een medicijnman voor nodig. Waarom? Freud heeft daarop een antwoord gegeven: de secundaire voordelen van de ziekte. Systeemdenken formuleert het anders: een systeem zorgt dat het blijft bestaan en past zijn onderdelen daarvoor aan. De mens is onderdeel van een sociaal systeem